فصلنامه تحلیل های حقوقی و بین المللی

فصلنامه تحلیل های حقوقی و بین المللی

بررسی تطبیقی مبانی حقوقی نظارت شورای نگهبان بر تقنین در مقایسه با نظام‌های قانونگذاری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه حقوق. دانشکده علوم انسانی. دانشگاه حضرت معصومه س
چکیده
اصول «حاکمیت قانون» و «تبعیت از قانون اساسی» در نظام‌های حقوقی جهان، عمدتاً از طریق دو سازوکار نظارتی محقق می‌شوند: نخست، «نظارت قضایی» و دوم، سازوکار «نظارت و توازن». پرسش اصلی این مقاله آن است که نظارت شورای نگهبان در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران چه نسبتی با این دو الگوی نظارتی در نظام‌های حقوقی دیگر کشورها دارد؟ مقاله حاضر بر اساس روش تحقیق کیفی توصیفی-تحلیلی و از طریق مطالعات کتابخانه ای به نگارش درآمده است. این مقاله با بررسی تطبیقی نظارت بر تقنین در نظام‌های حقوقی مختلف و با تمرکز بر اصول «نظارت قضایی تقنین» و «نظارت و توازن»، نقش نهادهای نظارتی مانند شورای نگهبان قانون اساسی در فرانسه و شورای نگهبان در ایران، دادگاه‌های عالی در چند کشور را مورد تحلیل قرار داده است. نتیجه‌گیری مقاله به خوبی نشان می‌دهد که نظارت بر تقنین یک اصل پذیرفته‌شده جهانی است، حتی اگر مصادیق و مراجع آن متفاوت باشد و ازاینرو، نظارت شورای نگهبان در ایران که از مصادیق شیوه نظارت استصوابی می باشد، از یک سو هم راستا با دو شیوه رایج «نظارت قضایی» و «نظارت و توازن» در نظام‌های حقوق اساسی کشورهای مختلف، ماهیت ترکیبی دارد و از سوی دیگر، به لحاظ ساختاری، یک نوع نظارت ساختاری و پیشگیرانه، همچون فرانسه، می‌باشد و در قالب نظارت انفعالی و پسینیِ دادگاهها، همچون آمریکا، ایتالیا و آلمان، نمی‌باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

بشیریه، حسین (1384). آموزش دانش سیاسی: مبانی علم سیاست نظری و تاسیسی، انتشارات نگاه معاصر.
2. دهخدا، علی‌اکبر (۱۳۷۲). لغت نامه دهخدا، انتشارات دانشگاه تهران.
3. سواری، حسن و رحیمی مهر، آرش (1401). حقوق مکتسب در نظام حقوقی اتحادیه اروپا، مجله حقوقی بین المللی، شماره 66،  117-136.
4. قاسمی، آرین (1402). کالبدگشایی از رأی دیوان عالی فدرال ایالات متحده آمریکا در دعوای مدیسون علیه مالبری در پرتو دادرسی اساسی، نقد و تحلیل آراء قضایی، دوره 2، شماره 1، ۱۰۹-۱۳۴.  
5. قاضی، ابوالفضل (1383). حقوق اساسی و نهادهای سیاسی، انتشارات میزان، چاپ یازدهم.
6. مصباح، محمد تقی (1391). پرسش‌ها و پاسخ‌ها جلد سوم، چاپ هشتم، قم: انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى رحمه الله.
7. مهرپور، حسین (1372). شورای نگهبان و بررسی قوانین، مجله حقوقی دادگستری، دوره 57، شماره 9، 55-74.  55-57 77.
8. مهرپور، حسین (1376). تاملی در تفسیر شورای نگهبان از تفسیر قانون»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 61، شماره 19-20، 39-54.
9. هاشمی، سید محمد (1386). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران: حاکمیت و نهادهای سیاسی، جلد 2، نشر میزان. 
1. Ballin, E.H., Poorter J.D., and Lavrijssen, S. (2019). Judicial Review of Administrative Discretion in the Administrative State, T.M.C. Asser Press.
2. Bingham, T. (2011). The Rule of Law, Penguin Books Limited.
3. Bogdandy, A.V., Grabenwarter, C., Canor, I., Taborowski, M., Schmidt, M., Bogdanowicz, P. (2021). Defending Checks and Balances in EU Member States: Taking Stock of Europe’s Actions, Max Planck Institute for Comparative Public Law and International Law.
4. Calabresi, S.G. (2021). The Republic of France Get access Arrow, in “The History and Growth of Judicial Review”, Oxford University Press, pp. 157–188.
5. Cheserek, J. (2010). An Appraisal Of The Bicameral Legislature Under The Kenyan Constitution, available at https://www.academia.edu/21712072.
6. Dicey, A.V. (1985). An Introduction to the Study of the Law of the Constitution, Palgrave Macmillan UK.
7. French Constitution, approved in 1958. website of the Research Center of the Islamic Consultative Assembly.
8. Guolee, R. (2022). What Is a Bicameral Legislature, and Why Does the U.S. Have One?, available at https://www.findlaw.com.
9. House of Commons Library (2016). The Parliament Acts (1911 and 1949). No. 00675.
11. Jakab, A., Dyevre, A., Itzcovich, G. (2017). Comparative Constitutional Reasoning, Cambridge University Press.
12. Law, D. S. (2022). Constitutionalism in Context (Comparative Constitutional Law and Policy), Cambridge University Press.
13. Montesquieu, M.D. (1777). The Complete Works of M. de Montesquieu, London, T. Evans, 4 vols. Vol. 1.
14. Mühlböck, M. (2016). Voting Unity of National Parties in Bicameral EU Decision-Making: Speaking with One Voice?, Springer International Publishing.
15. Nelson, W.E. (2018). Marbury V. Madison: The Origins and Legacy of Judicial Review, University Press of Kansas.
16. Ramsden M., and Jhaveri, S. (2021). Judicial Review of Administrative Action Across the Common Law World: Origins and Adaptation, Cambridge University Press.
17. Roca, G., Francisco Javier; DG, EPRS; Bustos Gisbert, Rafael; García Vitoria, Ignacio, EU Parliament (2022). The Council: A second chamber for the European Union?, European Parliamentary Research Service, PE 729.278.
18. State of New Jersey (2007). Legislature’s Handbook, New Jersey Legislature Service.
19. United Kingdom (1998). Human Rights Act.
20. Britannica, Legislation, available at https://www.britannica.com/topic/executive-government, (last visited on 24/4/1404).
21. Inter-Parliamentary Union (IPU), Members, available at https://www.ipu.org/about-us, (last visited on 20/3/1404).
22. UK Parliament, The Two-House System, available at https://www.parliament.uk/about/how/role/system/, (last visited on 11/2/1404).
23. The Case Brown v. Board of Education of National Historical Park in Topeka (1954). 347 U.S. 483.
24. The Case Marbury v. Madison (1803). 5 U.S. (1 Cranch) 137.