فصلنامه تحلیل های حقوقی و بین المللی

فصلنامه تحلیل های حقوقی و بین المللی

تطبیق حقوق ایران با استانداردهای بین‌المللی در حمایت کیفری از کودکان در فضای دیجیتال: تحلیل مبانی و سیاست جنایی ممنوعیت یا تحدید دسترسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرمشناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد سمنان، سمنان، ایران. رایانامۀ نویسندۀ مسئول: Saas7932@hotmail.com
چکیده
با گسترش فزاینده حضور کودکان و نوجوانان در فضای مجازی و وابستگی روزمره آنان به اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، موضوع صیانت از این قشر در برابر تهدیدهایی چون محتوای مضر، تماس‌های آسیب‌زا، سوءاستفاده تجاری از داده‌های شخصی و خطرات رفتاری نوظهور به یکی از دغدغه‌های مهم حقوق کیفری و سیاست‌گذاری جنایی تبدیل شده است. این پژوهش با هدف تحلیل مبانی حقوقی و سیاست جناییِ «ممنوعیت یا تحدید استفاده کودکان از اینترنت و شبکه‌های اجتماعی» انجام شده و رویکردی تطبیقی‌ـ تحلیلی را برگزیده است. در این چارچوب، مقررات و رویه‌های چهار حوزه حقوقی شامل فرانسه، بریتانیا، ایالات متحده و چند کشور شرق آسیا به دقت بررسی و ارزیابی شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که رویکرد «ممنوعیت مطلق» دسترسی، به دلیل دشواری‌های اجرایی، امکان دور زدن فناورانه و تعارض آشکار با حقوق بنیادین کودک از جمله حق دسترسی به اطلاعات و آموزش، نه قابل توجیه است و نه در عمل کارآمدی لازم را دارد. در مقابل، الگوی «حمایت چندسطحی» که بر تحمیل تکالیف فعال به پلتفرم‌ها استوار است ـ از جمله الزام به احراز سن کاربر، طراحی خدمات متناسب با سن و اجرای تنظیمات پیش‌فرض ایمن تحت نظارت نهادی دولتی ـ کارآمدترین رویکرد شناخته می‌شود. بررسی وضعیت ایران نیز نشان‌دهنده خلأ تقنینی جدی در زمینه تعیین تکالیف مشخص برای پلتفرم‌ها و نبود الزام به سازوکارهای احراز سن است. بر این اساس، پیشنهاد می‌شود قانون‌گذار ایرانی با الهام از تجارب موفق بین‌المللی، قانونی خاص با محوریت مسئولیت مراقبتی پلتفرم‌ها و چارچوبی شفاف و دارای ضمانت اجراهای مؤثر تدوین کند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


 
1.       اکبری، ابوالقاسم؛ اکبری، مینا (۱۳۹۰). آسیب‌شناسی اجتماعی. تهران: رشد و توسعه.
2.       بادامی، محمدعلی؛ مقدادی، محمدمهدی؛ و پیله‌ور، مرضیه (۱۴۰۱). بررسی تأثیر فضای مجازی بر سوءاستفاده از حق تربیت کودک با تأکید بر تربیت دینی. پژوهش‌های حقوقی، ۲۱، ۵۰، ۴۵۷-۴۹۴.
3.       بیابانگرد، اسماعیل (۱۳۸۷). فرزند من و رسانه. تهران: مرکز امور زنان و خانواده ریاست جمهوری.
4.       جعفری لنگرودی، محمد (۱۳۶۸). ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش.
5.       غنی‌زاده بافقی، مریم؛ و چاجی، فاطمه (۱۴۰۲). بررسی تطبیقی از حق تصویر کودکان در فضای مجازی. مجله پژوهش‌های حقوقی، ۲۲، ۵۶، ۲۶۳-۲۹۳.
6.       قلی‌زاده نوری، فرهاد (۱۳۸۰). فرهنگ تشریحی کاربران کامپیوتر. تهران: نشر علم روز.
7.       کشاورز، بهمن (۱۳۷۵). آیین نگارش حقوق و کلیات علم حقوق. تهران: مرکز انتشارات جهاد دانشگاهی.
8.       مظلوم‌زاده، آمنه؛ جمال‌زاده، عبدالرضا؛ و شهابی، رقیه (۱۴۰۰). اصول مرتبط با حقوق کودک در محیط دیجیتال. مطالعات فقه اقتصادی، (شماره ویژه)، ۳۵-۵۶.
9.       مقدادی، محمدمهدی؛ بادامی، محمدعلی؛ و پیله‌ور، مرضیه (۱۴۰۱). جایگاه حمایت‌های حقوقی از کودکان در فضای مجازی با تأکید بر حق تربیت دینی. مجله پژوهش‌های حقوقی، ۲۱، ۵۰، (فاقد صفحات پایانی).
10.   وزیری، مجید (۱۳۸۴). حقوق متقابل کودک و ولی در اسلام و موارد تطبیقی آن. چاپ اول، تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل وابسته به انتشارات امیرکبیر.
References
1.       Jasmina (2021). Children’s rights in the digital age: Challenges and opportunities. Oxford: Oxford University Press.
2.       Costello, Caitlin R.; McNiel, Dale E.; and Binder, Renée L. (2016). Adolescents and social media: Privacy, brain development, and the law. Journal of the American Academy of Psychiatry and the Law, 44, 3, 313-321.
3.       Figueira, Oscar; Trimananda, Reza; Markopoulou, Athina; and Jordan, Steven (2024). DiffAudit: Auditing privacy practices of online services for children and adolescents. arXiv preprint arXiv:2406.06473.
4.       Livingstone, S.; Stoilova, M.; and Kardefelt-Winther, D. (2024). Children’s rights and online age assurance systems: The way forward. International Journal of Children’s Rights, 32, 3, 391-418.
5.       Livingstone, Sonia (2019). Children and the Internet: Great expectations, challenging realities. Polity Press.
6.       Livingstone, Sonia; and Helsper, Ellen (2008). Parental mediation of children's Internet use. Journal of Broadcasting & Electronic Media, 52, 4, 581-599.
7.       Ólafsson, Kjartan; Livingstone, Sonia; and Haddon, Leslie (2014). Children, risk and safety on the internet: Research and policy challenges in comparative perspective. Policy Press.
8.       Ta, Vinh-Thong (2024). A safety risk assessment framework for children’s online safety based on a novel safety weakness assessment approach. arXiv preprint arXiv:2401.14713.
اسناد قانونی و مقررات
1.       China. (2023). Cyberspace Administration of China – Provisions on the Protection of Minors in Cyberspace (Draft, 2023). Beijing: CAC.
2.       France. (2023). Loi n° 2023-566 du 7 juillet 2023 visant à instaurer une majorité numérique et à lutter contre la haine en ligne [Law No. 2023-566 of 7 July 2023 establishing a digital age of majority and combating online hatred]. Journal officiel de la République française, art. 1–4.
3.       Government of Vietnam. (2024). Decree No. 147/2024/NĐ-CP on management, provision and use of internet services and online information. Socialist Republic of Vietnam.
4.       Kagawa Prefecture Assembly. (2020). Kagawa Prefecture ordinance on measures against internet and game addiction. Kagawa Prefecture, Japan.
5.       Ministry of Gender Equality and Family. (2011). Youth Protection Act (Shutdown Law). Republic of Korea.
6.       National Press and Publication Administration. (2021, August 30). Notice on further strictly regulating and effectively preventing online video gaming addiction in minors. People's Republic of China.
7.       South Korea. (2011, repealed 2021). Juvenile Protection Act, Article 26 (Shutdown Law on Online Games). Seoul: Ministry of Culture, Sports and Tourism.
8.       United Kingdom. (2023). Online Safety Act 2023, c. 50. London: The Stationery Office.
9.       United States. (2022–2024). California Age-Appropriate Design Code Act (Cal. Civ. Code §§ 1798.99.28–.40). Sacramento: State of California.