فصلنامه تحلیل های حقوقی و بین المللی

فصلنامه تحلیل های حقوقی و بین المللی

تقاص از منظر حقوق کیفری(با نگاهی به رویه قضایی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار، دانشکدة الهیات و حقوق، دانشگاه حضرت معصومه (س)، قم، ایران. نویسنده مسئول، رایانامه:vahid.nekoonam@gmail.com
چکیده
بر اساس متون فقهی، یکی از طرق وصول حقوق مالی تقاص است که ادله فراوانی از قرآن و روایات دلالت بر مشروعیت آن دارد. با وجود آنکه در فقه بحث‌های مبسوطی در خصوص این تأسیس و گستره آن به عمل آمده است، اما پس از انقلاب از سوی قانون‌گذار مورد توجه قرار نگرفت، این در حالی است که رویه قضایی به پیروی از فقه در بسیاری از مصادیق به دلیل تزلزل در ارکان جرم، تقاص را مؤثر در تحقق جرم دانسته است. در این پژوهش به روش توصیفی‌ـ تحلیلی، به بررسی تأثیرگذاری تقاص در ارکان جرم می‌پردازیم و آراء صادره در این خصوص مورد تدقیق قرار می‌گیرد. به دلیل تلقی متفاوتی که رویه قضایی از تقاص و حوزه تأثیرگذاری آن دارد، دیدگاه مختار آن است که قانون‌گذار نیز صراحتاً این نهاد را به عنوان یکی از اسباب اباحه رفتار قلمداد نماید.
کلیدواژه‌ها

 
1.       ابن منظور، محمد (۱۴۱۴ق). لسان العرب. چاپ سوم، بیروت: دارالفکر.
2.       ابوعامر، محمدزکی؛ عبدالقادر القهوجی، علی(1988م). شرح قانون العقوبات - القسم الخاص، چاپ اول. بیروت: الدار الجامعیه. 
3.       استفانی، کاستون و همکاران (۱۳۷۷). حقوق جزای عمومی. ترجمه حسن دادبان، چاپ اول، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
4.       امام خمینی، روح الله (بی‌تا). تحریر الوسیله. چاپ اول، قم: مؤسسه دار العلم.
5.       آخوندی، محمود (۱۳۸۲). آیین دادرسی کیفری. چاپ پنجم، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد.
6.       آزمایش، علی (۱۳۷۴). تقریرات حقوق جزای عمومی. تهران: دانشکده حقوق و علوم سیاسی، نیمسال دوم ۷۵-۱۳۷۴.
7.       بحرالعلوم، محمد (۱۴۰۳ق). بلغة الفقیه. چاپ چهارم، تهران: منشورات مکتبة الصادق.
8.       بروجردی، آقاحسین (۱۳۸۶). جامع احادیث شیعه. چاپ اول، تهران: فرهنگ سبز.
9.       جعفر، علی محمد(1406ق)، قانون العقوبات الخاص. چاپ اول، بیروت: الموسسه الجامعیه للدراسات و النشر و التوزیع.
10.   جوهری، اسماعیل (۱۴۱۰ق). الصحاح. چاپ اول، بیروت: دارالعلم للملایین.
11.   حبیب زاده، محمدجعفر (۱۳۸۳). مجازات عمل حرام. مجله حقوق اساسی، شماره بیست و ششم.
12.   حبیب زاده، محمدجعفر (۱۳۸۹). تحلیل جرایم کلاهبرداری و خیانت در امانت. چاپ اول، تهران: نشر دادگستر.
13.   حرعاملی، محمد (۱۴۰۹ق). وسائل‌الشیعه. چاپ اول، قم: مؤسسه آل‌البیت.
14.   حسینی، سید محمد رضا (۱۳۸۵). قانون مجازات اسلامی در رویه قضایی. چاپ دوم، تهران: مجد.
15.   خامنه‌ای، سیدعلی (۱۴۱۵ق). اجوبة الاستفتائات. چاپ اول، بیروت: دار الاسلامیه.
16.   الخانی، ریاض؛ یوسف الحکیم، جاک (1415ق)، شرح قانون العقوبات - قسم الخاص. چاپ اول، دمشق: الجامعه دمشق.
17.   دهخدا، علی‌اکبر (۱۳۷۳). لغت‌نامه دهخدا. چاپ اول، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
18.   دهقان، حمید (۱۳۷۹). بررسی قانون سرقت. چاپ اول، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
19.   راغب اصفهانی، حسین (۱۴۱۲ق). مفردات الفاظ قرآن. چاپ اول، بیروت: نشر دارالعلم.
20.   رشتی، میرزا حبیب‌الله (۱۴۰۱ق). کتاب القضا. چاپ اول، قم: دار القرآن الکریم.
21.   زبیدی، سید محمد (۱۴۱۴ق). تاج‌العروس من جواهر القاموس. چاپ اول، بیروت: نشر دارالفکر.
22.   سالاری، مهدی (۱۳۸۶). کلاهبرداری. چاپ اول، تهران: نشر میزان.
23.   سبزواری، سید عبدالاعلی (۱۴۱۳ق). مهذب الاحکام. چاپ چهارم، قم: مؤسسه المنار.
24.   شیرازی، سیدعبدالله (۱۴۰۴ق). کتاب القضا. چاپ اول، مشهد: مؤسسه امام امیرالمومنین (ع).
25.   صانعی، پرویز (۱۳۸۳). حقوق جزای عمومی. چاپ دوم، تهران: طرح نو.
26.   طوسی، محمد (۱۳۹۰ق). الاستبصار. چاپ اول، تهران: دارالکتب الاسلامیة.
27.   طوسی، محمد (۱۴۰۰ق). النهایة. چاپ دوم، بیروت: داراالکتاب العربی.
28.   طیّب، سیدعبدالحسین (۱۳۷۸). اطیب البیان فی تفسیر القرآن. چاپ دوم، تهران: انتشارات اسلام.
29.   عبدالملک، جندی (بی‌تا). الموسوعة الجنائیة. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
30.   عبید، رؤوف (1985م). جرائم الاعتداء علی الاشخاص و الاموال. چاپ دوم، قاهره: دارالفکر العربی.
31.   عمید، حسن (۱۳۹۰). فرهنگ عمید. چاپ دوم، تهران: انتشارات اشجع.
32.   فراهیدی، خلیل‌بن احمد (۱۴۱۰ق). کتاب العین. چاپ دوم، قم: نشر هجرت.
33.   فیض کاشانی، محمد (۱۴۰۶ق). الوافی. اصفهان: کتابخانه امیرالمومنین (ع).
34.   قرشی، سید علی اکبر (۱۳۷۷). تفسیر احسن الحدیث. چاپ سوم، تهران: بنیاد بعثت.
35.   قرطبی، محمد (۱۳۶۴). الجامع لاحکام القرآن. چاپ اول، تهران: انتشارات ناصرخسرو.
36.   کلانتری، کیومرث (۱۳۷۵). اصل قانونی بودن جرایم و مجازات‌ها. چاپ اول، مازندران: دانشگاه مازندران.
37.   گلدوزیان، ایرج (۱۳۸۰). حقوق جزای اختصاصی. چاپ اول، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
38.   متین، احمد (۱۳۸۲). مجموعه رویه قضائی- بخش کیفری. چاپ اول، تهران: خط سوم.
39.   مجلسی، محمد باقر (۱۴۰۳ق). بحارالانوار. چاپ اول، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
40.   محسنی، مرتضی (۱۳۷۶). دوره حقوق جزای عمومی. چاپ اول، تهران: انتشارات گنج دانش.
41.   مشکینی، علی (۱۳۷۹). مصطلحات الفقهی. چاپ دوم، قم: دفتر نشر الهادی.
42.   معتمد، محمدعلی (۱۳۵۲). حقوق جزای عمومی. چاپ اول، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
43.   معین، محمد (۱۳۸۲). فرهنگ فارسی. چاپ اول، تهران: انتشارات زرین.
44.   مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۷۴). تفسیر نمونه. چاپ اول، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
45.   مؤمن قمی، محمد (۱۴۲۲ق). مبانی تحریر الوسیلة- قضا و شهادات. چاپ اول، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
46.   میر محمد صادقی، حسین (۱۳۹۲). جرایم علیه اشخاص. چاپ سیزدهم، تهران: نشر میزان.
47.   نجفی، محمدحسن (۱۴۰۴ق). جواهر الکلام. چاپ هفتم، بیروت: دار احیا التراث العربی.
48.   نجیب حسنی، محمود (۱۴۰۴ق). جرائم الاعتداء علی الاموال فی قانون العقوبات اللبنانی. چاپ اول، بیروت: دار النهضة العربیة.
49.   نراقی، احمد (۱۴۱۵ق). مستند الشیعة. چاپ اول، قم: مؤسسه آل البیت.
50.   هاشمی، سید حسین؛ کوشا، جعفر (۱۳۸۰). بررسی تعارض اصل ۱۶۷ قانون اساسی با اصل قانونی بودن جرم و مجازات. مجله نامه مفید، شماره بیست و ششم.
51.   یزدی، سیدمحمدکاظم (۱۴۱۴ق). تکملة العروة الوثقی. چاپ اول، قم: کتابفروشی داوری.
References
1.       Brandon, Steve (1981). Criminal law. London: Sweet & Maxwell.
2.       Clarkson, SMV (2006). Understanding criminal law. London: Sweet & Maxwell.
3.       Elliott, Catherine; and Quinn, Frances (2006). Criminal law. London: Longman.
4.       Glanville, Williams (1983). Textbook of criminal law. London: Stevens & Sons.
5.       Smith, John; and Hogan, Brian (1996). Criminal law. London: Butterworth.