تمامی اعضای نیروهای مسلح موظفاند قواعد حقوق بینالملل بشردوستانه را در طول درگیریهای مسلحانه رعایت کنند. فرماندهان وظیفه دارند اجرای این قواعد را بهوسیلهی نیروهای تحت امر خود تضمین کنند. کوتاهی در انجام این وظیفه، فلسفهی وجودی قوانین مذکور را به چالش میکشد و موجب مسئولیت کیفری آنان میشود. مسئولیت کیفری فرمانده در واقع ناشی از ترک فعل است. البته مأموران تحت امر نیز از هرگونه تقصیر و در نتیجه سرزنش و کیفر معاف نیستند. حقوق بشردوستانه و عدالت کیفری بینالمللی، برای تضمین جلوگیری از نقض قانون، نسبت به مأموران تحت امر، مسئولیت بیشتری بر عهدهی مقامات عالی یا مافوق میگذارد؛ بهگونهای که مقام مافوقی که در مجازات مأمور تحت امری که مرتکب قتل شده است کوتاهی کند، با مجازات شدیدتر از قاتل مواجه میشود؛ اگرچه این مقام مافوق قصد خاص لازم برای ارتکاب قتل را نداشته است. پژوهش حاضر مبتنی بر روش توصیفی–تحلیلی و مطالعهی اسناد (با استفاده از منابع کتابخانهای و اینترنتی روز) است. هدف از تحقیق، تحلیل و بررسی علل و عوامل ایجابکنندهی مسئولیت کیفری فرماندهان نظامی و تأکید بر لزوم رعایت حقوق بینالملل بشردوستانه است.
اُکیف، راجر (۱۳۹۵). حمایت از میراث فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه. ترجمهی سید حسامالدین لسانی. قم: انتشارات دانشگاه حضرت معصومه (س).
بیگزاده، ابراهیم (۱۳۹۰). سهم عرف در حقوق بینالملل کیفری. در مجموعه مقالات همایش حقوق بینالمللی بشردوستانه عرفی (ج ۱، صص ۲۶۲-۲۶۵). تهران: انتشارات مجد.
راجرز، آنتونی پی. و. و مالرب، پل (۱۳۸۷). قواعد کاربردی حقوق مخاصمات مسلحانه. (ج ۱). ترجمهی کمیته ملی حقوق بشردوستانه. تهران: امیرکبیر.
شمسایی، محمد و سلیمی ترکمانی، حجت (۱۳۸۷). تأملی بر مسئولیت بینالمللی دولتها ناشی از نقض حقوق بشردوستانه بینالمللی. مجله فقه و حقوق، ۱۷، ۱۷۹-۲۰۵.
کسسه، آنتونیو و دیگران (۱۴۰۱). حقوق بینالملل کیفری. ترجمهی حسین پیران. تهران: فرهنگ نشر نو.
کیتی شیایزری، کریانگ ساک (۱۳۸۳). حقوق بینالمللی کیفری. ترجمهی بهنام یوسفیان و محمد اسماعیلی. تهران: سمت.
کولب، رابرت و هاید، ریچارد (۱۳۹۴). درآمدی بر حقوق مخاصمات مسلحانه. ترجمهی سید حسامالدین لسانی. تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.
میرزاجانی، مرضیه (۱۳۹۲). نقش قدرت حامی در تضمین اجرای حقوق بینالملل بشردوستانه. پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه قم.
هنکرتز، ژان ماری و دوسوالدبک، لوئیس (۱۳۸۷). حقوق بینالملل بشردوستانه عرفی. (ج ۱). ترجمهی دفتر امور بینالملل قوه قضائیه و کمیته بینالمللی صلیب سرخ. تهران: انتشارات مجد.
References
Bourgon, S. (2007). La doctrine de la responsabilité du commandement et la notion de lien de subordination devant le tribunal pénal international pour L'Ex-Yougoslavie. La Revue Québécoise de droit international (Hors-Série), 97-123.
Cérone, J., & SáCouto, S. (2004). International criminal law: A discussion guide. American University's Washington College of Law, War Crimes Research Office.
Henckaerts, J. M., & Doswald-Beck, L. (2005). Customary international humanitarian law: Vol. II, Practice-Part 1&2. ICRC, Cambridge University Press.
Lenhardt, C. (2008). Individual liability of private military personnel under international criminal law. The European Journal of International Law, 19(5), 1015-1033.
Pilloud, C., et al. (1986). Commentaire des Protocoles additionnels du 8 juin 1977 aux Conventions de Genève du 12 août 1949. Martinus Nijhoff Publishers.
Rondeau, S. (2008). Violation du droit international humanitaire et réparation: la place de la victime individuelle. Université du Québec à Montréal.
Triffterer, O., & Ambos, K. (Eds.). (2017). The Rome Statute of the International Criminal Court: A commentary. (3rd ed.). C.H.Beck, Hart, Nomos.
Williamson, J. A. (2008). Some considerations on command responsibility and criminal liability. International Review of the Red Cross, 90(870), 303-317.
Zakr, N. (2001). L'imputabilité des faits et actes criminels des subalternes au supérieur hiérarchique devant le TPIR. Revue de Droit International, 78(1).
Zakr, N. (2002). La responsabilité du supérieur hiérarchique devant les tribunaux pénaux internationaux. Revue internationale de droit pénal, 73(1-2), 49-62.
Zimmermann, B. (1987). Commentary on the Additional Protocols to the Geneva Conventions. ICRC, Martinus Nijhoff Publishers.
آرای قضایی
The Prosecutor v. Abdul Raheem Muhammad Hussein, ICC, 2012, Case No. 02/05-01-12
The Prosecutor v. Clément Kayishema and Obed Ruzindana, ICTR, 1999, Case No. ICTR-95-1-A
The Prosecutor v. Erdemovic, ICTY, 1996, Case No. IT-96-22-A
The Prosecutor v. Joseph Kony, Vincent Otti, Okot Odhiambo and Dominic Ongwen, ICC, 2005, Case No. 02/04-01/05
The Prosecutor v. Tadic, ICTY, 1999, Case No. IT-94-1-A
The Prosecutor v. Tihomir Blaskic, ICTY, 1999, Case No. IT-95-14
The Prosecutor v. Zejnil Delalic, ICTY, 1998, Case No. IT-96-21-T
لسانی,سید حسام الدین و میرزاجانی,مرضیه . (1404). تأملی بر مسئولیت کیفری فرماندهان نظامی در حقوق بینالملل بشردوستانه. فصلنامه تحلیل های حقوقی و بین المللی, 1(1), 89-111. doi: 10.22034/jlia.2025.716533
MLA
لسانی,سید حسام الدین , و میرزاجانی,مرضیه . "تأملی بر مسئولیت کیفری فرماندهان نظامی در حقوق بینالملل بشردوستانه", فصلنامه تحلیل های حقوقی و بین المللی, 1, 1, 1404, 89-111. doi: 10.22034/jlia.2025.716533
HARVARD
لسانی سید حسام الدین, میرزاجانی مرضیه. (1404). 'تأملی بر مسئولیت کیفری فرماندهان نظامی در حقوق بینالملل بشردوستانه', فصلنامه تحلیل های حقوقی و بین المللی, 1(1), pp. 89-111. doi: 10.22034/jlia.2025.716533
CHICAGO
سید حسام الدین لسانی و مرضیه میرزاجانی, "تأملی بر مسئولیت کیفری فرماندهان نظامی در حقوق بینالملل بشردوستانه," فصلنامه تحلیل های حقوقی و بین المللی, 1 1 (1404): 89-111, doi: 10.22034/jlia.2025.716533
VANCOUVER
لسانی سید حسام الدین, میرزاجانی مرضیه. تأملی بر مسئولیت کیفری فرماندهان نظامی در حقوق بینالملل بشردوستانه. فصلنامه تحلیل های حقوقی و بین المللی, 1404; 1(1): 89-111. doi: 10.22034/jlia.2025.716533