فصلنامه تحلیل های حقوقی و بین المللی

فصلنامه تحلیل های حقوقی و بین المللی

بوم‌زدایی (اکوساید) در مخاصمات مسلحانه (مطالعه موردی جنگ روسیه و اوکراین)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد مدعو دانشگاه دولتی قم
10.22034/jlia.2026.2083906.1040
چکیده
درگیری مسلحانه روسیه و اوکراین، با توجه به گستره و ماهیت خسارات وارده بر محیط‌زیست، یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های معاصر آثار محیط‌زیستی مخاصمات مسلحانه است. با وجود عدم عضویت روسیه و اوکراین دراساسنامه رم دیوان کیفری بین‌المللی، اوکراین طی دو اعلامیه رسمی در سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ صلاحیت دیوان را نسبت به قلمرو خود پذیرفت؛ امری که زمینه صدور قرار جلب رئیس‌جمهور روسیه را نیز فراهم ساخت. این واقعیت، مبنای حقوقی مهمی برای امکان تعقیب جنایات محیط‌زیستی ادعایی در این مخاصمه ایجاد کرده است.مقاله حاضر با تحلیل چارچوب حقوق بین‌الملل بشردوستانه، حقوق بین‌الملل محیط‌زیست، رویه دیوان کیفری بین‌المللی و نمونه‌های تاریخی همچون آتش‌زدن چاه‌های نفت کویت توسط عراق (۱۹۹۱)، به بررسی این پرسش‌ها می‌پردازد که با توجه به پذیرش صلاحیت دیوان کیفری بین‌المللی از سوی اوکراین، چه مبانی حقوقی برای تعقیب خسارات محیط‌زیستی ناشی از جنگ اوکراین وجود دارد؟آیا تخریب گسترده یا عمدی محیط‌زیست در این جنگ با عناصر جنایت جنگی مندرج در ماده ۸ اساسنامه رم انطباق دارد؟آیا خسارات واردشده می‌توانند واجد ویژگی‌های بوم‌زدایی(اکوساید) در قالب مفاهیم نوین مسئولیت کیفری بین‌المللی باشند؟حقوق بین‌الملل بشردوستانه چه الگوها، محدودیت‌ها و تعهداتی را درخصوص حفاظت از محیط‌زیست در مخاصمات مسلحانه مقرر کرده و این مقررات چگونه بر وضعیت اوکراین قابل اعمال‌اند؟یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که با وجود خلأهای مفهومی و چالش‌های اثباتی در چارچوب موجود، بخش مهمی از خسارات ‌محیط‌زیستی، جنگ اوکراین قابلیت انطباق با عناصر مادی، روانی و زمینه‌ای جنایات جنگی مرتبط با محیط‌زیست را دارد. همچنین، مقاله راهکارهایی برای تقویت ضمانت‌اجراهای بین‌المللی و لزوم بازنگری در مقررات موجود ارائه می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 17 خرداد 1405