فصلنامه تحلیل های حقوقی و بین المللی

فصلنامه تحلیل های حقوقی و بین المللی

امپریالیسم نوین قضایی در دادگاه‌های کیفری بین‌المللی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 حقوق بین الملل، گروه حقوق، دانشکده الهیات و حقوق، دانشگاه حضرت معصومه (س)، قم، ایران
چکیده
شعب آفریقایی فوق العاده سنگال در تباین با دیگر دادگاه‌های نسل سوم دادگاه‌های کیفری بین المللی که حسب همکاری کشور محل وقوع جنایت با سازمان ملل متحد تشکیل گردیده‌اند، بر اساس موافقت‌نامه میان دولتی بدون ارتباط مستقیم با کشور محل وقوع جنایت و اتحادیه آفریقا نسبت به جنایات حیسن هابره تشکیل گردیده است. بی نتیجه ماندن تعقیب وی در دیوان بین المللی دادگستری، کمیته ضد شکنجه و محاکم داخلی دولت‌های چاد، سنگال و بلژیک در کنار موضع گیری دولت‌های آفریقایی نسبت به دیوان کیفری بین المللی به عنوان نمادی از امپریالیسم نوین قضایی به دلیل اختصاص همه نُه پرونده مطروحه در آن به وقایع قاره آفریقا از عللی است که نوشتار حاضر به روش تحلیلی و با مراجعه به اسناد و منابع کتابخانه‌ای در صدد ارزیابی این رویکرد دولت-های آفریقایی است. غلبه قدرت‌های امپریالیستی بر تاسیس نسل اول و دوم دادگاه‌های کیفری بین المللی و محاکمه گزینشی در آن افزون بر اعمال نفوذ به هنگام تصویب اساسنامه دیوان کیفری بین المللی با پیش بینی اصل صلاحیت تکمیلی، اختیار ارجاع و توقف وضعیت‌های بحرانی توسط شورای امنیت در مواد 13 و 16 اساسنامه بر ماهیت ابزار گونه این مراجع کیفری دلالت می‌کند. از این حیث، تاسیس شعب فوق العاده سنگال به نام آفریقا حکایت از تقابل اتحادیه آفریقا با سیطره امپریالیسم دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

1.       الهی، همایون، 1396؛ شناخت ماهیت و عملکرد امپریالیسم، چاپ یازدهم، تهران: انتشارات قومس.
2.       آشوری، داریوش، 1387؛ دانشنامه سیاسی، چاپ شانزدهم، تهران: انتشارات مروارید.
3.       هاروی، دیوید، 1401؛ امپریالیسم نوین، ترجمه مهدی داودی، چاپ سوم، تهران: نشر ثالث.
4.       مگراف، هاری و کمپ، تام، 1376؛ امپریالیسم، ترجمه علی مقتدر، چاپ سوم، تهران: انتشارات کویر.
5.       قزلسفلی، محمدتقی، 1386؛ امپریالیسم چیست؟ از استعمار تا پسا استعمار گرایی، چاپ اول، مازندران: دانشگاه مازندران.
6.       روی، آروندوهاتی، 1382؛ رویارویی با امپراتوری، ترجمه گروه پویا، نشریه دانش و مردم، سال چهارم، شماره 6 و 7.
7.       میرمحمد صادقی، حسین، 1394؛ دادگاه کیفری بین المللی، چاپ هشتم، تهران: نشر دادگستر.
8.       صدر، حسن، 1363؛ استعمار جدید، چاپ چهارم، تهران: سازمان انتشارات جاویدان.
9.       گاندی، لیلا، 1391؛ پسا استعمارگرایی، ترجمه مریم عالم زاده و همایون کاکا سلطانی، چاپ دوم، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری.
10.   میرمحمد صادقی، حسین، 1393؛ حقوق جزای بین الملل، چاپ پنجم (زمستان)، تهران: نشر بنیاد حقوقی میزان.
11.   رمضانی قوام آبادی، محمدحسین، 1393؛ «تاسیس دیوان کیفری آفریقایی: افسانه یا واقعیت؟»، مجله حقوقی دادگستری، سال هفتاد و هشتم، شماره هشتاد و ششم.
12.   زمانی، سید قاسم، 1387؛ «دیوان کیفری بین المللی و دولت های غیرعضو:  قرار جلب عمر البشیر»، مجله پژوهشهای حقوقی، نمیسال دوم، شماره 14.
13.   رمضانی قوام آبادی، محمدحسین، 1392؛ «تاسیس شعب فوق العاده سنگال برای محاکمه حیسن هابره: یک گام به جلو در راستای مبارزه با جنایات بین المللی»، پژوهشنامه حقوق کیفری، سال چهارم، شماره دوم.
14.   شیروی، مهسا و آقا سیدعلی دربندی، اشکان، 1397؛ دادگاه های کیفری بین المللی نسل سوم، چاپ اول، تهران: نشر مجمع علمی و فرهنگی مجد.
15.   میرمحمد صادقی، حسین و رحمتی، علی، 1397؛ «دلایل و مبانی حقوقی تاسیس دادگاه­های کیفری مختلط (بین المللی شده) از منظر داخلی و بین المللی»، پژوهش حقوق کیفری، سال هفتم، شماره بیست و پنجم.
16.   شیایزری، کریانگ ساک کیتی، 1383؛ حقوق بین المللی کیفری، چاپ اول، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه ها (سمت).
17.   ویلیام، شبث، 1384؛ مقدمه ای بر دیوان کیفری بین المللی، ترجمه: باقر میرعباسی و حمید الهویی نظری، چاپ اول، تهران: انتشارات جنگل.
18.   شریعت باقری، محمد جواد، 1388؛ حقوق کیفری بین المللی، چاپ نهم، تهران: انتشارات جنگل، جاودانه.
19.   علیپور، محمد، 1397؛ آثار حقوق تصمیم خروج کشورهای آفریقایی از دیوان کیفری بین المللی، مجله پژوهشهای حقوقی، شماره 36.
20.   سلیمی، محمد، 1389؛ «نسل جدید دادگاه­های کیفری بین الملل»، مجلة دادنامه، شماره 5.
1- chomsky, noam, 2008; Modern-Day American Imperialism: Middle East and Beyond, Boston University: Transcription courtesy of Steve Lyne.
2- Manirakiza, Pacifique, 2009; «l’Afrique et le système de justice pénale internationale», African Journal of Legal Studies.
3- murithi, tim, 2019; Judicial Imperialism: The Politicisation of International Criminal Justice in Africa, published by Fanele, an imprint of Jacana Media
4- Hakim, Adi and Sherwood, Marika, 2012; Pan-African History: Political Figures from African and the Disapora Since 1787, London: Routledge.
5- Klaus, Bachmann, Sparrow-Botero, Thomas and Lambertz, Peter, 2013;When Justice Meets Politics, Frankfurt: Peter Lang.
6- Matthew, Happold, 2006; ‘Darfur, the Security Council and the International Criminal Court’, International and Comparative Law Quarterly, 55 (2006).
7- Schabas, William, 2010; ‘The International Criminal Court’, in David Black and Paul Williams (eds), The International Politics of Mass Atrocities: The Case of Darfur, London, Routledge, pp.134–153.
8- Block M., 2014; The ICC and the situation in Kenya: impact and analysis of the Kenyatta and Ruto/Sang trials, A thesis submitted in partial fulfillment of the requirements for the degrees of master of arts in international studies master of public administration, University of Washington.
9- Keppler, Elise, 2012; “Managing Setbacks for the International Criminal Court in Africa”, Journal of African Law, Cambridge 56(1).
10- Raub, Lidnsey, 2009; “Positioning Hybrid Tribunals in International Criminal Justice”, Journal of International Law and Politics, No. 18.
11- Akhavan, P. 2016. The Hissène Habré Case: The Law and Politics of the Extraordinary African Chambers. Journal of International Criminal Justice, 14(2), 237–258. https://doi.org/10.1093/jicj/mqw020.
12- Mbaidjol, S. (2017). Africa and the Prosecution of International Crimes: The Case of Hissène Habré and the Extraordinary African Chambers. African Human Rights Law Journal, 17(2), 315–336. https://doi.org/10.17159/1996-2096/2017/v17n2a3.
13- Mennecke, M. (2017). Regionalizing International Criminal Justice: The Extraordinary African Chambers in Senegal. African Journal of International and Comparative Law, 25(1), 1–23. https://doi.org/10.3366/ajicl.2017.0181
14- Perez-Leon-Acevedo, J. P. (2019). The Extraordinary African Chambers in the Senegalese Courts and the Development of International Criminal Law in Africa. In G. Werle & M. Vormbaum (Eds.), Africa’s Role and Contribution to International Criminal Justice (pp. 233–254). Cambridge University Press.
15- Akande, D. (2023). The ICC and the Situation in Palestine: Jurisdiction, Legitimacy and Political Constraints. Journal of International Criminal Justice, 21(2), 201–219.
16- Burgis-Kasthala, M., & Sander, B. (2024). Contemporary international criminal law after critique: towards decolonial and abolitionist (dis-)engagement in an era of anti-impunity. Journal of International Criminal Justice, 22(1), 127-150. https://doi.org/10.1093/jicj/mqae012.
17- Menon, P. (2024). Imperialism, crime and international law: A political economy perspective. Nordic Journal of International Law, 93(3), 391-415. https://doi.org/10.1163/15718124-09303005.
18- McDougall, C. (2024). Expanding the ICC’s jurisdiction over the crime of aggression. Journal of International Criminal Justice, 22(3-4), 543-564. https://doi.org/10.1093/jicj/mqae042.